Mondgeblazen kerstballen zijn vaak duurder doordat het vormen van ieder exemplaar handmatige aandacht en vakkennis vraagt. Machines kunnen bij geschikte ontwerpen veel exemplaren achter elkaar produceren. Bij kleinere series, eigen mallen en ingewikkelde vormen wegen voorbereiding en uitval bovendien zwaarder mee. Toch bepaalt de blaasmethode alleen niet de complete verkoopprijs.

Mondgeblazen betekent: lucht en vorm met de hand sturen

Bij een mondgeblazen ornament verhit de maker het glas en blaast het tot de gewenste vorm. Bij onze gebouwornamenten gebeurt dat in een metalen mal. De mal geeft de hoofdvorm, maar het behandelen en blazen van het glas blijft een handmatige productiestap.

Dat vraagt ervaring met het materiaal. De maker moet het glas op het geschikte moment bewerken. Het gebruik van een mal doet niets af aan het begrip mondgeblazen: het betekent niet dat de hele vorm vrij uit de hand, zonder gereedschap, ontstaat.

De metalen mal van de Waalbrug. Ook bij een mondgeblazen kerstornament kan een productiemal de vorm bepalen.

Een machine kan handelingen in grote aantallen herhalen

Bij machinale productie worden passende stappen geautomatiseerd. Dat kan een hoger productietempo en een gelijkmatiger herhaling opleveren, vooral bij een ontwerp dat in grote aantallen wordt gemaakt. De aanschaf en inrichting van machines kosten ook geld, maar kunnen over veel producten worden verdeeld.

Dit gaat niet om glas tegenover kunststof: ook glazen kerstballen kunnen machinaal worden gevormd. Het Corning Museum of Glass beschrijft hoe voor historische Shiny Brite-ornamenten een machine werd gebruikt die oorspronkelijk voor lampenbollen bedoeld was. Het verschil in maakwijze bestaat dus al lang.

Wat doet uitval met de kostprijs?

Glas kan tijdens de productie breken of een exemplaar kan worden afgekeurd. Gebeurt dat vroeg, dan gaat vooral het werk tot dat moment verloren. Gebeurt het pas na verzilveren en schilderen, dan is er al meer tijd en materiaal in gestoken. Die uitval moet de opbrengst van de verkoopbare serie helpen dragen.

Hoeveel uitval bijdraagt aan de kostprijs, hangt af van de werkelijke productie. Ook machinale productie kent uitval. Zonder vergelijkbare productiecijfers kun je niet zeggen hoeveel meer een specifieke mondgeblazen bal daardoor kost, of dat er altijd meer uitval is dan bij iedere machineproductie.

De heldere Waalbrug-vorm vóór de zilverlaag en beschildering. Iedere volgende stap voegt werk toe aan het product. Foto uit ons productiearchief; dit is geen foto van een breuktest.

De mal en oplage tellen ook mee

Een ronde basisbal en een brug of gebouw vragen een ander ontwerp. Voor onze eigen vormen komen modelwerk, een digitale scan en een stalen mal vóór de serieproductie. Hoeveel exemplaren een merk van zo’n ontwerp kan verkopen, beïnvloedt hoe die vaste kosten worden terugverdiend.

Het zou daarom geen eerlijke vergelijking zijn om het volledige prijsverschil tussen een eenvoudige machinebal en een gedetailleerd handgeschilderd gebouw alleen aan het mondblazen toe te schrijven. Vorm, oplage, schilderwerk, verpakking en verkoopkanaal veranderen tegelijk.

Mondgeblazen en handgeschilderd zijn aparte eigenschappen

De ene term gaat over het vormen van het glas, de andere over de afwerking. Een mondgeblazen bal kan een eenvoudige kleurlaag krijgen. Een machinaal gevormde bal kan daarna extra handwerk krijgen. Lees in de productbeschrijving welke stappen voor dat specifieke ornament worden genoemd.

Is mondgeblazen glas sterker of juist zwakker?

Dat kun je niet alleen uit het label afleiden. De vorm, wanddikte, uitstekende onderdelen en de belasting spelen mee. Wij hebben hier geen vergelijkende sterktetest waarmee we kunnen aantonen dat mondgeblazen kerstballen als groep sterker of zwakker zijn. Beide soorten glazen ornamenten kunnen bij vallen of stoten breken.

Kies daarom op wat je zoekt. Voor veel gelijkvormige basisballen kan een machinale serie een logische keuze zijn. Voor een bijzonder ontwerp kan het handmatige vormwerk een deel van de waarde zijn. Betaal extra omdat ontwerp en uitvoering je aanspreken, niet omdat de term mondgeblazen een onbreekbaarheidsgarantie zou geven.

Bronnen

Mondblazen, mallen en afwerkingsstappen — Inge Glas

Machinaal gevormde glazen ornamenten — Corning Museum of Glass