Hoe wordt een gebouw een kerstbal van glas? Bij Vier je stad begint dat met een model van klei. Daarvan maken we een 3D-scan, die wordt gebruikt om een stalen mal te frezen. In die mal wordt het glas met de mond geblazen. Daarna volgen een zilverlaag, de beschildering en de bijbehorende verpakking. Hieronder leggen we uit wat elke stap doet en waarom ze allemaal nodig zijn.

1. Eerst kiezen we wat herkenbaar moet blijven

Een gebouw heeft meer details dan er op een kleine kerstbal passen. Daarom kijken we naar de onderdelen waaraan je het herkent: de vorm van de gevel, de daklijn, een toren of een bijzondere ingang. Die kenmerken moeten ook op het formaat van een kerstornament duidelijk blijven.

Tegelijk moet de vorm uitvoerbaar zijn. Een heel dun onderdeel of een klein uitsteeksel kan kwetsbaar worden. Het ontwerp gaat dus over de gelijkenis én over de vraag hoe je er een bruikbaar glazen product van maakt.

2. Van het ontwerp maken we een kleimodel

Het gebouw krijgt eerst een tastbare vorm in klei. Zo kunnen de hoofdvorm en de verhoudingen worden bekeken voordat er een stalen mal gemaakt wordt. Dit is een belangrijk moment: een dak dat in de basis niet goed zit, kun je later met verf niet alsnog de juiste vorm geven.

3. Het kleimodel wordt ingescand

Van het kleimodel wordt een 3D-scan gemaakt. Daarmee ontstaat een digitaal model van de vorm. Die digitale stap is de schakel tussen het handgemaakte model en het maken van de metalen mal. Aan zo’n model kun je op een scherm verder werken en de vorm vanuit verschillende kanten bekijken.

Digitaal werken aan een 3D-vorm. Foto uit het archief van Vier je stad.

4. Uit een blok RVS wordt de mal gefreesd

Het 3D-model wordt gebruikt om de vorm uit een blok roestvast staal te frezen. Zo ontstaat een stalen mal voor het glasblazen. De mal bepaalt de hoofdvorm van het uiteindelijke ornament. Ramen, gevelkleuren en veel kleine accenten krijgen pas later hun uiterlijk door het schilderwerk.

5. De glazen kerstbal wordt in de mal geblazen

Vervolgens wordt het glas met de mond in de stalen mal geblazen. Daardoor krijgt het de gebouwvorm van de mal. De binnenkant blijft hol: het is geen massief glazen beeldje. Dat helpt om een gedetailleerd gebouw als kerstboomversiering te kunnen gebruiken.

Mondgeblazen betekent dus niet dat er geen gereedschap of machines aan te pas komen. We gebruiken juist een combinatie: digitaal werk en freeswerk voor de mal, gevolgd door glasblazen en handschilderen voor de ornamenten zelf.

6. Aan de binnenkant komt een zilverlaag

Het geblazen glas is aanvankelijk transparant. Een dunne zilverlaag aan de binnenkant zorgt voor een dekkende, reflecterende basis. Die laag zit achter het schilderwerk en draagt bij aan de glans van de kerstbal. Het verzilveren en het schilderen zijn twee verschillende stappen in het proces.

7. Daarna worden de gebouwen met de hand beschilderd

De schildering brengt de kleuren van gevels, daken en ramen aan. Ook de kleinere lijnen en accenten horen daarbij. Samen maken de vorm en de beschildering dat je het gebouw terugziet. Omdat het handwerk is, kunnen er kleine verschillen tussen exemplaren ontstaan; het blijft wel steeds hetzelfde ontworpen product.

Het afgewerkte Stadhuis van Groningen: de gebouwvorm en de geschilderde geveldetails samen. Foto: Vier je stad.

Is werkelijk ieder onderdeel van glas?

Nee. Bij sommige vormen zijn kleine details niet goed uitvoerbaar in glas. De Ridderzaal heeft bijvoorbeeld twee kleine torentjes van hars die op de glazen hoofdvorm worden gelijmd. Het gaat dus om een glazen ornament met aanvullende onderdelen. Dat is een materiaalkeuze om die details wel te kunnen laten terugkomen.

8. Ook de verpakking wordt voor het product ontworpen

Voor het ornament wordt een bijbehorend doosje ontworpen. Dat moet de kerstbal beschermen en duidelijk laten zien welk gebouw erin zit. Onze stevige geschenkverpakking is van drielaags karton. Zo kun je het product cadeau geven en de doos daarna bewaren om het na de kerst weer in op te bergen.

De Ridderzaal in de verpakking die bij dit gebouw hoort. Foto: Vier je stad.

Wat merk je van dat proces als je de kerstbal thuis krijgt?

Je ziet de hoofdvorm uit de mal, de glans van de verzilvering en de met de hand aangebrachte details. Dat maakt het iets anders dan een bedrukte ronde kerstbal. Tegelijk blijft het breekbaar glas. Pak het ornament voorzichtig vast, hang het op een passende tak en bewaar de verpakking voor volgend jaar.

Achter zo’n klein gebouw zitten dus verschillende soorten werk. Niet alles is handmatig en niet ieder detail is van glas. Juist door die stappen en materiaalkeuzes uit te leggen, weet je beter wat je koopt en hoe je ermee omgaat.